Systeemprompt

Een systeemprompt is de vaste instructie die een bedrijf aan een AI-assistent geeft voordat er ook maar één klant iets typt. Hij zegt wie de assistent is, wat hij wel en niet mag en hoe hij antwoordt, bijvoorbeeld: "Je beantwoordt vragen voor Bakkerij De Vries over bestellingen, in het Nederlands, en belooft nooit levertijden." Klanten zien hem meestal niet, maar hij stuurt elk antwoord.

Wat staat er in een systeemprompt?

Vooral wat een nieuwe medewerker op zijn eerste dag nodig heeft:

• Een rol en de context van het bedrijf. Een rol maakt het gedrag en de toon van het model gerichter op je toepassing, schrijft Anthropic, en zelfs één zin helpt al.
• Feiten die de assistent nodig heeft, zoals openingstijden of het retourbeleid.
• Regels: welke onderwerpen hij behandelt, wat hij nooit mag beloven, wanneer hij doorverwijst naar een mens.
• Toon, taal en lengte.
• Een paar voorbeelden van goede antwoorden (few-shot prompting). Anthropic raadt er drie tot vijf aan.

OpenAI vergelijkt het met de definitie van een functie: de instructies van de ontwikkelaar bevatten de regels en de bedrijfslogica van het systeem, en de berichten van de gebruiker zijn de argumenten.

Hoe werkt het?

De systeemprompt is een apart onderdeel van elk verzoek. In september 2026 neemt de Messages API van Anthropic hem als system-parameter, biedt OpenAI een instructions-parameter en developer-berichten, en heeft de Gemini API van Google een system_instruction. Chatapps hebben hun eigen systeemprompt: Anthropic publiceert die van zijn Claude-apps, die Claude onder meer de actuele datum geven, en meldt dat ze niet voor de API gelden.

Het model leest de systeemprompt als tokens in zijn contextvenster, vóór het gesprek en bij elk verzoek opnieuw, dus een lange systeemprompt kost elke keer geld. Prompt caching helpt: in september 2026 rekent Anthropic voor de meeste modellen 10% van de normale inputprijs voor tokens uit de cache.

Modellen worden getraind om deze instructies boven die van de gebruiker te plaatsen. Volgens de handleiding van OpenAI gaan developer-berichten voor op berichten van de gebruiker. Wallace e.a. (OpenAI, 2024) stelden dat modellen systeemprompts vaak even zwaar lieten wegen als tekst van gebruikers, en trainden GPT-3.5 om ze hoger te plaatsen. Ook getrainde modellen volgen die volgorde niet betrouwbaar (zie instructiehiërarchie).

Waar gaat het mis?

• Hij is niet geheim. Zhang, Carlini en Ippolito ontdekten dat eenvoudige tekstaanvallen bij 11 modellen met hoge waarschijnlijkheid de prompt blootlegden; de versie van hun paper uit 2024 voegt geslaagde pogingen bij Claude 3 en ChatGPT toe. Volgens OWASP (LLM07:2025) moet je de systeemprompt niet als geheim beschouwen en niet als beveiliging gebruiken: houd API-sleutels, wachtwoorden, databasenamen en regels over rechten erbuiten.
• Hij is geen slot. Een klant, of tekst die de assistent leest, kan hem van zijn regels afpraten (prompt injection, jailbreaking). OWASP raadt aan grenzen zoals rechten af te dwingen in systemen buiten het model, en de uitvoer te controleren met aparte guardrails.
• Hij verandert mee met het model. Zelfs verschillende snapshots van één model kunnen anders reageren, merkt OpenAI op. Het advies: kies een vaste modelversie, test hoe de prompt zich gedraagt en bewaar productieprompts in je code.

Voorbeeld

Stel: een bakkerij zet een assistent op haar website, met deze systeemprompt:

1
Je bent de online assistent van Bakkerij De Vries.
2
Je beantwoordt vragen over onze producten, openingstijden en bestellingen, in de taal van de klant.
3
Openingstijden: dinsdag tot en met zaterdag, 7.00 tot 17.00 uur. Taarten bestel je twee dagen van tevoren.
4
Je kunt geen bestellingen aannemen of wijzigen: verwijs klanten naar het bestelformulier.
5
Beloof nooit kortingen of levertijden.
6
Is een klant ontevreden, of weet je het niet zeker, zeg dan dat een collega per e-mail reageert.
7
Houd je antwoorden kort en vriendelijk.

De prompt stuurt de assistent, en het bestelsysteem zelf bepaalt nog steeds wat er besteld kan worden en tegen welke prijs, wat een klant ook in de chat typt.